Een Dark Night of the Soul is de naam van een proces. Het betekent niet letterlijk dat je ziel zich in duisternis bevindt. Toch zegt de naam veel over wat er tijdens dat proces gebeurt. Het grootste misverstand is dat een Dark Night of the Soul gewoon een moeilijke periode zou zijn waar je doorheen moet. Een moeilijke periode kan het startsignaal zijn, maar is op zichzelf nog geen Dark Night of the Soul.

Je kan bijvoorbeeld verlaten worden door een partner en een periode hebben waarin je het heel moeilijk hebt met alleen zijn. Je zoekt afleiding, gaat uit, maakt plezier, ontmoet andere mensen en op een bepaald moment voelt het leven terug beter. Dan heb je een moeilijke periode doorgemaakt. Die gebeurtenis had het begin van een Dark Night of the Soul kunnen zijn, maar wanneer je alles wat naar boven kwam opnieuw hebt weggeduwd of vervangen, is dat diepere proces niet noodzakelijk doorgegaan.

Een Dark Night of the Soul gaat veel verder. Er begint iets te veranderen in de manier waarop je naar jezelf kijkt, naar je leven, naar jouw plaats in het leven en naar de betekenissen die je jarenlang aan gebeurtenissen hebt gegeven. Verlies, relaties, gezondheid, toekomstbeelden, keuzes, overtuigingen en de manier waarop je jezelf hebt leren kennen, komen onder druk te staan.

Daarom begint een Dark Night of the Soul geregeld met één gebeurtenis, terwijl het proces uiteindelijk over veel meer blijkt te gaan. Je ontmoet bijvoorbeeld wat jij ervaart als de liefde van je leven, je doet die persoon pijn, zet dat nooit werkelijk recht en probeert die persoon vervolgens te vervangen. Jaren later overlijdt iemand en dat verlies raakt plots een pijn die veel verder gaat dan dat overlijden. Het ene verlies raakt het andere. Wat jarenlang onder de oppervlakte zat, komt naar boven.

Dat is geen straf. Het proces raakt de identiteit die je doorheen je leven hebt opgebouwd.

Je identiteit wordt afgebroken

Je identiteit ontstaat niet op één dag. Doorheen je leven bouw je een beeld op van wie je denkt te zijn, wat belangrijk is, wat je toekomst moet worden en welke betekenis jij aan jezelf en jouw leven geeft. Daar zitten enorm veel stukken in verweven.

Een relatie is bijvoorbeeld niet alleen een relatie. Die relatie kan verbonden zijn met jouw toekomstbeeld, jouw dagelijkse leven, jouw gevoel van veiligheid en jouw beeld van wie jij bent. Een beroep is niet alleen werk wanneer jij jezelf bent gaan zien als ‘de manager’, ‘de succesvolle persoon’, ‘de helper’ of ‘degene die alles onder controle heeft’. Zelfs eigenschappen waarvan je overtuigd bent dat ze jou definiëren, maken deel uit van die opgebouwde identiteit.

Tijdens een Dark Night of the Soul worden die onderdelen één voor één geraakt. Het is alsof een stenen beeld langzaam afbrokkelt. Er verdwijnen telkens stukken van iets waarvan jij dacht: dit ben ik.

Dat verklaart waarom dit proces jaren kan duren. Wat jarenlang is opgebouwd, verdwijnt niet in één beweging.

Het oude werkt niet meer, terwijl het nieuwe nog geen plaats heeft gekregen. Je bevindt je daardoor in een tussenfase. Wat vroeger belangrijk was, verliest betekenis. Overtuigingen worden in vraag gesteld. Relaties veranderen of verdwijnen. Je gezondheid kan veranderen. Je richting verandert. Er kunnen financiële verliezen ontstaan. Toekomstbeelden vallen weg.

Tegelijkertijd heeft datgene wat werkelijk door wil komen nog geen volledige plaats gekregen, omdat de oude identiteit nog aanwezig is.

De tussenfase waarin mensen blijven steken

Van buitenaf lijkt het dan alsof iemand al jarenlang met hetzelfde bezig is. Innerlijk is er echter een strijd tussen oude structuren die verdwijnen en een identiteit die zichzelf in stand tracht te houden.

Het denken zoekt houvast. Het zoekt verklaringen, trekt alles in twijfel, bouwt nieuwe verhalen en creëert vervolgens een nieuwe identiteit. Iemand die zichzelf jarenlang identificeerde met een partner, een levensvisie of een bepaalde rol, verliest dat en bouwt iets anders op.

Maar een nieuwe identiteit betekent niet dat de Dark Night of the Soul voorbij is.

Ontwaking betekent niet dat je de ene identiteit vervangt door een mooiere, sterkere of meer spirituele identiteit. Wanneer je van ‘de succesvolle persoon’ verandert in ‘de spiritueel ontwikkelde persoon’, heb je opnieuw iets gecreëerd waaraan je jezelf vastmaakt.

De vorm is veranderd. Het mechanisme niet.

Begrijpen is geen transformatie

Een andere reden waarom een Dark Night of the Soul jarenlang blijft duren, is onze drang om te begrijpen wat er gebeurt.

Je leest boeken. Je bekijkt video's. Je volgt lessen. Je verzamelt informatie. Je analyseert jezelf. Je herkent patronen en je krijgt steeds meer verklaringen voor jouw gedrag.

Daar ontstaat gemakkelijk de illusie dat er verandering heeft plaatsgevonden omdat je anders kijkt en meer begrijpt.

Maar kennis is geen transformatie.

Je hebt alleen een nieuw boek in de bibliotheek gezet.

Iemand kan perfect herkennen dat zijn identiteit verbonden is met erkenning, controle, begrijpen of bevestiging krijgen van anderen. Hij kan daar zelfs diep door geraakt worden en er uren over praten. Toch kan exact hetzelfde mechanisme aanwezig blijven.

Dan is de identiteit niet verdwenen. Ze heeft er kennis bij gekregen.

Daarom brengen cursussen die hoofdzakelijk gericht zijn op kennis verzamelen, eindeloos analyseren of alles laten verklaren door AI je niet door een Dark Night of the Soul. Je identiteit krijgt er materiaal bij waarmee ze zichzelf opnieuw kan opbouwen.

Niet alles wordt tegelijkertijd zichtbaar

Tijdens dit proces komt ook niet alles tegelijkertijd naar boven. Verschillende delen worden op verschillende momenten zichtbaar.

Je komt in contact met emoties, mentale processen en weerstand. Je kijkt anders naar vroegere relaties. Je merkt hoe jouw innerlijke wereld georganiseerd werd rond verhalen en overtuigingen en hoe jij vanuit die overtuigingen hebt gehandeld.

Daardoor ontstaat een verschil tussen wat werkelijk gebeurd is en het verhaal dat jij daar jarenlang rond hebt gebouwd.

Stel dat iemand zichzelf jarenlang als een goed mens heeft gezien, terwijl die persoon iemand anders bewust pestte omdat die ander een andere mening had. Wanneer die persoon werkelijk door dit proces gaat, wordt die tegenstelling zichtbaar. Dan volstaat het niet meer om te blijven zeggen: ‘Ik ben een goed mens.’

Er komt een confrontatie met het eigen gedrag.

Ik heb iemand grensoverschrijdend behandeld. Ik heb iemand pijn gedaan. Ik heb plezier gehaald uit gedrag dat voor de ander een hel was.

Dat botst rechtstreeks met de identiteit die iemand van zichzelf heeft opgebouwd. Het zelfbeeld begint af te brokkelen. Niet omdat de persoon zichzelf moet vernietigen, maar omdat zichtbaar wordt dat een deel van het beeld dat hij over zichzelf had niet overeenkwam met de werkelijkheid.

En wanneer één deel zichtbaar wordt, volgen andere delen.

Het dagelijks leven maakt zichtbaar waar je werkelijk staat

De Dark Night of the Soul speelt zich niet alleen af wanneer je alleen zit, mediteert, leest of met jezelf bezig bent. Juist het dagelijkse leven maakt enorm veel zichtbaar.

Hoe reageer je in contact met anderen? Wat gebeurt er wanneer iemand jou afwijst? Wat gebeurt er bij conflict? Wat gebeurt er wanneer iemand een andere mening heeft? Welke relaties blijf je onderhouden? Met welke toxiciteit ga je mee? Naar wie luister je? Wie zie je werkelijk staan?

Je kan jezelf ook volledig isoleren en daardoor belangrijke confrontaties vermijden. Het tegenovergestelde bestaat eveneens: voortdurend mensen rondom je hebben en toch niet werkelijk zien of horen wat er in die contacten gebeurt.

Relaties verdwijnen. Nieuwe relaties ontstaan. Er is verlies, onzekerheid, conflict en afwijzing. Telkens wordt opnieuw iets zichtbaar.

Wanneer je vervolgens uitsluitend naar de buitenwereld blijft wijzen en niet naar jouw eigen stukken kijkt, blijf je in dezelfde structuur zitten.

Waarom dezelfde thema's blijven terugkomen

Een van de duidelijkste signalen is dat dezelfde thema's in verschillende vormen blijven terugkeren.

Dat zie ik bij mensen die telkens toxische relaties aantrekken. Ik zie het bij mensen die met hun tweelingzielproces bezig zijn. Ik zie het eveneens bij mensen die chronisch ziek zijn.

De situatie verandert, maar onderliggend keren dezelfde behoeften aan erkenning, dezelfde angsten, dezelfde controle, dezelfde problemen rond zelfzorg en veiligheid en hetzelfde niet voelen van het hart en de emoties terug.

Aan de buitenkant lijkt het iedere keer een ander probleem.

Innerlijk draait dezelfde structuur verder.

Daardoor ontstaat een cirkel. Je komt opnieuw in gelijkaardige situaties terecht omdat er innerlijk geen structurele verschuiving heeft plaatsgevonden. De identiteit is niet werkelijk afgebroken en de Dark Night of the Soul loopt verder.

Een cirkel heeft geen zichtbaar begin- of eindpunt. Toch bestaat er een weg uit.

Uiterlijke verandering betekent nog geen innerlijke verandering

Ook hier ontstaat veel verwarring.

Stel dat je jarenlang met je gezondheid bezig bent geweest en je vermoeidheid verdwijnt. Dan is er uiterlijk iets veranderd. Dat betekent niet dat de onderliggende identiteit eveneens veranderd is.

Hetzelfde geldt voor relaties. Iemand uit jouw verleden verschijnt opnieuw en jij zegt: ‘Dat is voorbij. Ik kan daar niets aan doen, want die ander wil niet praten.’ Daaronder kunnen nog steeds overtuigingen en identiteitsstukken aanwezig zijn die nooit geraakt zijn.

Of iemand kan een bepaald beroep niet meer uitoefenen en zichzelf innerlijk nog jarenlang als die manager blijven zien. Het uiterlijke leven is veranderd, maar het innerlijke beeld is blijven staan.

Ook een toekomstbeeld kan wegvallen terwijl iemand innerlijk blijft vasthouden aan hoe het leven volgens hem had moeten verlopen.

Dan verandert het zichtbare leven, maar de identiteit blijft dezelfde.

En precies daar blijft de Dark Night of the Soul verdergaan.

Waarom begeleiding het verschil maakt

Wanneer je alles alleen doet, ben je afhankelijk van wat het leven toevallig zichtbaar maakt en wanneer dat gebeurt. Daardoor kunnen bepaalde stukken jarenlang buiten beeld blijven.

Een goede begeleider die dit proces begrijpt, helpt om die stukken sneller zichtbaar te maken en ondersteunt je om ermee in transformatie te gaan. Dat maakt het proces niet oppervlakkiger. Het voorkomt juist dat je jarenlang nieuwe lagen rond dezelfde identiteit blijft bouwen.

Zonder die begeleiding kan iemand twintig jaar in dezelfde cirkel blijven zitten terwijl hij ervan overtuigd is dat hij voortdurend met zichzelf bezig is.

De Dark Night of the Soul bestaat uit verschillende fasen, verschuivingen en confrontaties. Wanneer je telkens opnieuw een identiteit creëert om de vorige te vervangen, blijf je in het proces steken. Alleen de vorm verandert.

Wat er uiteindelijk werkelijk verloren gaat

Een Dark Night of the Soul raakt uiteindelijk veel diepere lagen dan de gebeurtenis waarmee alles begon.

Het kan starten met verlies. Met een relatie die onder spanning komt te staan. Met ziekte. Met financiële problemen. Met het verlies van een huis. Met het wegvallen van een toekomstbeeld. Met verschillende gebeurtenissen die tegelijkertijd samenkomen.

In het begin kijk je naar wat je verloren hebt.

Later verschuift dat.

Je begint te zien wie jij dacht te zijn door wat je had.

Je identificeert jezelf niet langer met die andere persoon, met die gebeurtenis, met jouw ideeën, met het beeld dat je sterk bent, succesvol bent, de helper bent, degene bent die controle heeft of degene bent die spiritueel ontwikkeld is.

Al die delen worden in vraag gesteld.

En dan wordt de vraag niet langer alleen wat je in de buitenwereld bent kwijtgeraakt. Je komt steeds dichter bij wat jij werkelijk bent wanneer al die opgebouwde identiteiten wegvallen.

Daarom kan een Dark Night of the Soul jaren duren.

Niet omdat het gewoon een lange moeilijke periode is, maar omdat een gebeurtenis iets veel groters in beweging heeft gezet. Ze raakt de identiteit die je jarenlang hebt opgebouwd en breekt die laag voor laag af. Wie blijft analyseren, nieuwe identiteiten creëert, vasthoudt aan het oude of in dezelfde cirkels blijft bewegen, houdt het proces in stand.

De gebeurtenis waarmee het begon, was slechts de ingang.

De werkelijke Dark Night of the Soul gaat over wat daarna van jou afvalt.



Hartelijke groeten,
Wendy